Bạn thấy người ta mở biểu đồ EUR/USD, bấm mua bán trên điện thoại rồi nói rằng có thể kiếm tiền ở bất cứ đâu. Nghe thì đơn giản, nhưng đến lúc tự mở ứng dụng, những chữ như pip, lot, spread, đòn bẩy lại khiến bạn chẳng biết phải bắt đầu từ đâu. Nếu vội nạp tiền và bấm lệnh ngay, học phí có thể là tiền thật của mình.
Vậy nên trong bài này, Lộc sẽ đi từ chuyện rất cơ bản: Forex là gì, giao dịch trên ứng dụng khác gì đổi ngoại tệ ở ngân hàng, rồi mới tới cách mở một lệnh demo để bạn tự xem lãi lỗ chạy ra sao. Đọc xong, bạn có thể thử trên tài khoản ảo trước. Chưa cần nạp tiền thật nhé.
1. Forex là gì? Giao dịch Forex khác đổi tiền ở đâu?
Forex là thị trường trao đổi các đồng tiền. Bạn từng đổi tiền Việt sang đô la để đi du lịch thì đã biết ý tưởng cốt lõi rồi: một đồng tiền được định giá bằng một đồng tiền khác. Trên bảng giá Forex, chúng luôn đi thành cặp, chẳng hạn EUR/USD là euro so với đô la Mỹ.
Giả sử EUR/USD ở mức 1,1000. Bạn có thể hiểu là 1 EUR đang được định giá khoảng 1,10 USD. Nếu tỷ giá lên 1,1100, euro đã mạnh lên so với đô la Mỹ. Nếu tỷ giá xuống 1,0900, euro yếu đi. Các con số này chỉ là ví dụ để tập tính, không phải giá hiện tại.
Đổi ngoại tệ thật và giao dịch tỷ giá trên MT5
Khi đổi tiền ở ngân hàng hay điểm đổi tiền được phép hoạt động, bạn nhận và sở hữu đồng tiền đã đổi. Bạn cần quan tâm tỷ giá mua vào, bán ra và mục đích sử dụng số tiền ấy.
Còn khi giao dịch cặp EUR/USD trên MT5 qua một nhà môi giới, sản phẩm bạn nhận được tùy hợp đồng của nơi cung cấp. Nhiều tài khoản cá nhân giao dịch sản phẩm phái sinh dựa trên biến động tỷ giá, chẳng hạn CFD, chứ không nhận một xấp euro mang về. Bạn mở vị thế Mua nếu nghĩ EUR/USD sẽ tăng; mở vị thế Bán nếu nghĩ nó sẽ giảm. Lãi hay lỗ thay đổi theo tỷ giá, khối lượng và các chi phí giao dịch.
Điểm giống nhau là cả hai đều chịu ảnh hưởng của tỷ giá và đều có chênh lệch giá mua bán. Điểm khác rất lớn là giao dịch có ký quỹ cho phép bạn giữ một vị thế lớn hơn số tiền đặt cọc. Nó giúp bạn bắt đầu với ít tiền hơn, nhưng lỗ cũng đến nhanh hơn. Vì thế, đừng hiểu giao dịch Forex là một cách đổi tiền “nhanh và lời hơn”. Đây là hai việc khác nhau.
| Đổi ngoại tệ | Giao dịch tỷ giá có ký quỹ | |
|---|---|---|
| Bạn nắm giữ gì? | Đồng tiền đã đổi | Một vị thế theo điều kiện hợp đồng |
| Kiếm/lỗ từ đâu? | Tỷ giá khi đổi ngược lại | Biến động tỷ giá trên khối lượng đã chọn, trừ chi phí |
| Có đòn bẩy? | Thông thường không | Có thể có, tùy tài khoản và sản phẩm |
| Điều cần để ý | Tỷ giá mua bán, phí, quy định đổi tiền | Spread, hoa hồng, phí qua đêm, ký quỹ, nguy cơ đóng lệnh |
Nếu bạn muốn mua tài sản để cất giữ lâu dài, hãy hiểu rõ sự khác nhau này trước khi chọn sản phẩm. Còn nếu mục đích là học cách giao dịch theo biến động tỷ giá, mình khuyên nên tập trên demo cho quen tay trước.
2. Muốn thử giao dịch Forex thì bắt đầu từ đâu?
Bạn cần hai thứ: tài khoản giao dịch demo ở một nhà môi giới có hỗ trợ sản phẩm Forex và ứng dụng giao dịch như MT5. Tài khoản demo dùng tiền ảo. Nó rất hợp để học thao tác, dù cảm giác khi dùng tiền thật sẽ khác.
Trước khi mở tài khoản, hãy kiểm tra đơn vị pháp lý phục vụ bạn, giấy phép và cơ quan cấp phép, điều khoản sản phẩm, phí, cách nạp rút và hỗ trợ bằng tiếng Việt. Đừng chỉ nhìn một logo giấy phép hay nghe người khác nói “sàn uy tín” là đủ. Khả năng được bảo vệ còn phụ thuộc vào nơi bạn cư trú và đúng pháp nhân mà bạn ký hợp đồng. Nếu các điều khoản chưa rõ, cứ dừng ở bước tìm hiểu.
Trong bài về giao dịch vàng cho người mới, mình dùng Vantage để minh họa cách tạo demo. Nếu muốn làm theo cùng giao diện, bạn có thể dùng Mở tài khoản demo Vantage. Đây là liên kết giới thiệu; Lộc có thể nhận hoa hồng theo chương trình của bên cung cấp. Bạn không cần dùng liên kết này để học bài, và cũng chưa cần nạp tiền.
Bước 1: Tạo tài khoản demo và đăng nhập MT5
Sau khi tạo tài khoản, bạn sẽ nhận thông tin đăng nhập và tên máy chủ giao dịch. Mở MT5, chọn đăng nhập bằng các thông tin đó, rồi kiểm tra xem góc ứng dụng có hiển thị kết nối hay chưa. Hãy chắc chắn tên tài khoản có chữ Demo trước khi làm bài tập bên dưới.
Bước 2: Tìm EUR/USD và xem thông số hợp đồng
Trong danh sách giá (Market Watch), tìm EURUSD. Một số nhà môi giới thêm hậu tố vào mã, chẳng hạn EURUSD.a; khi ấy bạn chọn đúng mã của tài khoản mình. Nhấp vào Specification/Thông số để xem kích thước 1 lot, bước khối lượng nhỏ nhất, số chữ số thập phân, chênh lệch giá, phí qua đêm và mức đặt SL/TP tối thiểu. Các con số trong ví dụ dưới đây chỉ đúng khi thông số hợp đồng khớp giả định của bài.
Bước 3: Thử một lệnh thật nhỏ trên demo
Giả sử EUR/USD có 1 lot = 100.000 EUR và tài khoản demo tính bằng USD. Bạn chọn 0,01 lot, tức vị thế 1.000 EUR. Nếu định mua tại khoảng 1,1000, đặt Stop Loss (SL) 1,0950 và Take Profit (TP) 1,1100. Đây là bài tập thao tác, không phải gợi ý điểm vào lệnh hôm nay.
Trước khi bấm Mua, hãy nhìn giá Ask thực tế, mức spread và số tiền có thể lỗ nếu chạm SL. Sau khi mở, vào mục Trade/Giao dịch để xem lệnh, thử sửa SL/TP rồi đóng lệnh. Cuối cùng, mở lịch sử để xem giá khớp, phí và lãi lỗ cuối cùng. Nếu nút đặt lệnh báo lỗi, kiểm tra lại khối lượng tối thiểu, khoảng cách SL/TP, giờ giao dịch và kết nối; đừng bấm liên tục.
Chỉ cần làm trọn một vòng như vậy trên demo là bạn đã hiểu hơn nhiều so với việc nhìn người khác khoe ảnh lãi.
3. Các thuật ngữ Forex cần biết, có ví dụ luôn
Lần đầu mở MT5, bạn không cần học thuộc cả cuốn từ điển. Mình chỉ chọn những chữ sẽ xuất hiện ngay khi bạn đặt lệnh.
Cặp tiền và chiều Mua/Bán
EUR/USD có EUR là đồng đứng trước và USD là đồng định giá. Mua EUR/USD nghĩa là bạn đặt cược EUR tăng so với USD; Bán nghĩa là bạn kỳ vọng EUR giảm so với USD. Bạn không cần chờ thị trường tăng mới có thể giao dịch, nhưng giao dịch chiều Bán vẫn có rủi ro như chiều Mua.
Ví dụ: Mua ở 1,1000, đóng ở 1,1010 thì tỷ giá đi đúng hướng 0,0010. Nếu Bán ở 1,1000 và đóng ở 1,1010, cùng đoạn giá ấy lại là lỗ trước khi tính phí.
Pip và point: giá đi bao xa?
Với EUR/USD, 1 pip thường là 0,0001. Từ 1,1000 lên 1,1010 là 10 pip. Nhiều ứng dụng hiển thị thêm một chữ số, ví dụ 1,10005; chữ số cuối thường được gọi là point và bằng 1/10 pip với cách báo giá 5 chữ số. Các cặp có đồng yên Nhật thường dùng bước pip khác, vì vậy đừng lấy công thức EUR/USD áp cho mọi cặp.
Lot: bạn giao dịch lớn đến mức nào?
Lot là đơn vị khối lượng. Với giả định 1 lot EUR/USD bằng 100.000 EUR thì 0,1 lot bằng 10.000 EUR và 0,01 lot bằng 1.000 EUR. Ở 0,01 lot, mỗi pip của EUR/USD xấp xỉ 0,10 USD trên tài khoản tính bằng USD. Giá đi 10 pip đúng hướng thì lãi khoảng 1 USD, trước spread, hoa hồng và các khoản phí khác. Đi sai 10 pip thì lỗ tương ứng.
Mình nhắc lại chữ “giả định” vì kích thước hợp đồng và tiền tệ tài khoản có thể khác. Xem Specification trên chính mã bạn giao dịch, rồi mới tính số tiền rủi ro.
Bid, Ask và spread: vì sao vừa mua đã thấy âm?
Ask là giá bạn trả khi Mua, Bid là giá bạn nhận khi Bán. Ask thường cao hơn Bid; khoảng chênh này là spread. Ví dụ Bid 1,0999 và Ask 1,1001 thì spread là 2 pip. Nếu Mua 0,01 lot theo giả định trên rồi đóng ngay tại cùng mức giá niêm yết, riêng spread đã khiến bạn mất khoảng 0,20 USD. Nếu tài khoản còn tính hoa hồng, số tiền bị trừ sẽ lớn hơn.
Spread không cố định ở mọi lúc. Khi tin lớn ra hoặc thị trường ít người giao dịch, nó có thể giãn rộng. Vậy nên một lệnh nhìn trên biểu đồ có vẻ chạm đúng giá, nhưng giá khớp thực tế và chi phí vẫn có thể khác dự tính.
Đòn bẩy và ký quỹ: đặt cọc ít không có nghĩa lỗ ít
Giả sử bạn giữ 0,01 lot EUR/USD, tức 1.000 EUR, khi EUR/USD ở 1,1000. Giá trị vị thế xấp xỉ 1.100 USD. Nếu điều kiện ký quỹ là 1:100, khoản ký quỹ ban đầu theo cách tính đơn giản vào khoảng 11 USD. Con số này chỉ cho biết bạn cần để mở vị thế, không phải mức lỗ tối đa.
Giá vẫn đi lên xuống trên cả vị thế 1.000 EUR. Với 0,01 lot, đi ngược 50 pip sẽ lỗ xấp xỉ 5 USD, chưa kể spread, phí và trượt giá. Đòn bẩy cao giúp ký quỹ cần thiết nhỏ đi; nó không tự làm một lệnh an toàn hơn. Nếu vốn còn lại không đáp ứng yêu cầu của tài khoản, nhà môi giới có thể tự đóng vị thế. Mức cụ thể nằm trong điều kiện tài khoản, không giống nhau ở mọi nơi.
SL, TP, lệnh thị trường và lệnh chờ
SL là mức bạn dự định dừng lỗ, TP là mức dự định chốt lời. Mua ở 1,1000, đặt SL 1,0950 nghĩa là chấp nhận khoảng 50 pip đi ngược; TP 1,1100 là mục tiêu 100 pip thuận hướng. Nếu khớp đúng các mức giả định và giao dịch 0,01 lot, lỗ dự kiến khoảng 5 USD, lời dự kiến khoảng 10 USD, trước các loại chi phí. SL giúp bạn có kế hoạch, nhưng lúc thị trường biến động mạnh vẫn có thể khớp ở giá khác.
Lệnh thị trường là yêu cầu mua/bán theo giá đang có. Lệnh chờ Limit thường dùng khi muốn đợi giá quay về mức tốt hơn, chẳng hạn Buy Limit dưới giá hiện tại. Lệnh chờ Stop thường dùng khi muốn đợi giá vượt một mốc, chẳng hạn Buy Stop phía trên. Mới học thì cứ tập lệnh thị trường và SL/TP trước; sau đó mới tập lệnh chờ.
Phí qua đêm là gì?
Nếu giữ lệnh qua thời điểm tính phí của nhà môi giới, bạn có thể bị tính swap/phí qua đêm, hoặc được ghi có tùy sản phẩm, chiều giao dịch và điều kiện tài khoản. Đừng mặc định “spread thấp” là tổng chi phí thấp. Người muốn giữ lệnh vài ngày càng nên kiểm tra phần này trong thông số mã giao dịch.
4. Khi nào mua, khi nào bán?
Đây là chỗ nhiều bạn muốn một công thức thật nhanh. Nhưng Forex không có nút nào báo chắc rằng giá sắp tăng hay giảm. Mình thường tách việc tìm ý tưởng thành hai phần: xem điều gì có thể làm tỷ giá biến động, rồi xem trên biểu đồ mình sẽ sai ở đâu.
Nhìn tin để biết lúc nào cần cẩn thận
Tỷ giá chịu ảnh hưởng bởi kỳ vọng lãi suất, lạm phát, việc làm và phát biểu của ngân hàng trung ương. Ví dụ, một thông tin về lãi suất Mỹ có thể khiến USD biến động, nên EUR/USD cũng thay đổi. Nhưng giá không phản ứng theo kiểu “tin tốt thì luôn tăng”: thị trường còn so kết quả thực tế với điều họ đã kỳ vọng trước đó.
Với người mới, mục đích đầu tiên của lịch kinh tế không phải đoán tin để kiếm tiền. Hãy dùng nó để biết lúc nào có tin lớn của hai đồng tiền bạn giao dịch. Nếu sắp công bố dữ liệu quan trọng mà bạn chưa hiểu spread và trượt giá, đứng ngoài quan sát vẫn là một quyết định tốt.
Nhìn biểu đồ để có một kế hoạch đơn giản
Bạn có thể mở EUR/USD ở khung H1 hoặc H4, tìm vùng giá đã nhiều lần khiến giá quay đầu. Vùng phía dưới thường gọi là hỗ trợ, vùng phía trên là kháng cự. Đừng vẽ nó thành một đường mảnh rồi tin rằng giá phải dừng đúng từng chữ số. Thị trường không có nghĩa vụ làm vậy.
Ví dụ hoàn toàn giả định: EUR/USD đang gần 1,1000, vùng 1,0950 từng có người mua lên và vùng 1,1100 từng có người bán xuống. Bạn muốn thử lệnh Mua thì hãy viết rõ: vì sao mua ở đây, đặt SL ở đâu nếu nhận định sai, TP ở đâu, lệnh này lỗ bao nhiêu tiền. Nếu không trả lời được bốn câu ấy, mình sẽ chưa bấm lệnh. Một cây nến đẹp một mình chưa phải lý do đủ chắc để giao dịch.
5. Trước mỗi lệnh demo, hãy tính tiền lỗ trước
Giả sử tài khoản demo của bạn có 1.000 USD. Bạn tự đặt quy tắc thử nghiệm: mỗi lệnh chỉ chấp nhận lỗ tối đa 5 USD (0,5% tài khoản). Với EUR/USD, SL cách điểm vào khoảng 50 pip và 0,01 lot có giá trị pip khoảng 0,10 USD, lỗ giá dự kiến là 50 × 0,10 = 5 USD. Nhưng vì còn spread, hoa hồng và khả năng trượt giá, thực tế có thể vượt con số này. Nếu muốn giữ trần 5 USD chặt hơn, hãy giảm khối lượng nếu tài khoản cho phép, hoặc bỏ qua lệnh.
Đừng làm ngược lại: thấy tài khoản được phép mở 1 lot thì mở 1 lot. Ở cùng khoảng SL 50 pip, 1 lot EUR/USD theo giả định trên có thể lỗ khoảng 500 USD trước chi phí. Đó là một nửa tài khoản 1.000 USD chỉ trong một ý tưởng sai. Khoản ký quỹ nhỏ trên màn hình rất dễ đánh lừa mắt mình.
Bạn có thể ghi một dòng trước lệnh: “Mua/Bán gì – lý do – giá vào – SL – TP – số tiền có thể mất”. Sau lệnh, ghi thêm mình có làm đúng kế hoạch không. Nhật ký ngắn thế thôi nhưng giúp bạn nhìn ra mình đang học được gì, thay vì chỉ nhớ những lệnh thắng.
6. Những sai lầm người mới thường gặp
Nạp tiền trước khi hiểu nút bấm. Demo cho bạn thời gian để mở, sửa, đóng lệnh mà không mất tiền thật. Hãy dùng hết lợi ích đó.
Nhìn lợi nhuận mà quên khối lượng. Người khác khoe một lệnh lãi 100 USD không cho bạn biết họ có thể đã chấp nhận lỗ bao nhiêu. Hãy nhìn rủi ro trước khi nhìn lời.
Dời SL ra xa khi lệnh đang lỗ. Bạn có thể có lý do để thay đổi kế hoạch, nhưng nếu cứ dời SL chỉ vì không muốn nhận sai thì mức lỗ ban đầu sẽ chẳng còn ý nghĩa.
Giao dịch tất cả các cặp cùng lúc. EUR/USD, GBP/JPY và các cặp khác có biến động, spread, giá trị pip khác nhau. Lúc mới học, một cặp có thông số bạn đã hiểu là đủ.
Tưởng demo thắng là tiền thật cũng sẽ thắng. Demo giúp học thao tác và kiểm tra cách tính. Nó không tái hiện đầy đủ cảm giác sợ mất tiền, điều kiện khớp lệnh và sức ép khi dùng vốn thật.
7. Lời khuyên của Lộc trước khi bạn dùng tiền thật
Theo mình, bạn chỉ nên nghĩ đến tài khoản thật khi đã tự đặt và đóng được lệnh demo, giải thích được vì sao lệnh vừa mở đã âm, tính được khoản lỗ dự kiến trước khi bấm Mua/Bán và chấp nhận được khả năng kết quả thực tế lệch khỏi dự tính. Hãy kiểm tra lại điều kiện pháp lý, sản phẩm, phí và cách rút tiền của đúng nhà môi giới mình định dùng. Đừng vay tiền để tập giao dịch.
Nếu hôm nay bạn mới biết đến Forex, bài tập đủ tốt là mở demo, tìm EUR/USD, xem Specification, tính rủi ro rồi thử một lệnh nhỏ. Làm xong thì đóng lệnh, ghi lại mình hiểu và chưa hiểu chỗ nào. Mai làm tiếp cũng được. Forex không biến mất chỉ vì bạn chưa giao dịch hôm nay.
Bài viết dùng ví dụ để học giao dịch, không phải tín hiệu mua bán hay cam kết lợi nhuận. Giao dịch sản phẩm có ký quỹ có thể khiến bạn mất vốn nhanh; hãy chỉ dùng số tiền bạn chấp nhận mất nếu sau này quyết định giao dịch thật.
